Architektura wiejska

3 listopada 2015 15:44
chata wiejska, Skansen w Kuligowie nad Bugiem

Wiek XVIII oraz początek XIX stulecia charakteryzowały się wzmożonym ruchem budowlanym, stąd na obszarze województwa mazowieckiego spotkamy ogromną różnorodność zabytków, także w obrębie architektury drewnianej. Zachowało się jeszcze kilka tysięcy tego typu obiektów, a wśród nich miejskie i wiejskie domy, zabudowania gospodarcze i użytkowe - spichlerze, stodoły, czy ostatnie wiatraki. Mazowiecki Szlak Tradycji pozwala na nowo odkryć i uwypuklić bogactwo tego krajobrazu, prezentując głównie drewniane zabytki usytuowane na terenach wiejskich oraz małomiasteczkowych.

Najliczniej obecne są tu obiekty sakralne z niemalże wszystkich powiatów. Najczęściej stawiano je wykorzystując konstrukcję wieńcową, ściany szalowano, dla zabezpieczenia przed skutkami pogody, a dach kryto gontem. Obecnie stan tych budynków jest różny. Z biegiem lat przechodziły liczne zmiany: najczęściej tradycyjne poszycie dachu zastępowano blachą, czy dobudowywano dodatkowe pomieszczenia zniekształcające pierwotną formę bryły. Zmianie wciąż ulega otoczenie świątyń, zazwyczaj stanowiące przepiękny starodrzew, który wycina się na poczet krzewów iglastych lub zwykłej trawy. Niejednokrotnie wyrokiem dla starych kościołów jest budowa nowego, okazalszego budynku, do którego przenosi się część wyposażenia. Z drugiej strony istnieje wiele pozytywnych przykładów, świadczących o dbałości i poszanowaniu.

Nieodłącznym elementem budowli sakralnych jest ich wnętrze wraz z wyposażaniem (ambony, ołtarze, chrzcielnice, obrazy, figury, organy) i zdobnictwem w postaci malowideł, polichromii, rzeźbiarskiej snycerki. Ponadto każdy z kościołów ma swoją niepowtarzalną i często niezwykłą historię. Czasem jest ona związana z figurami lub obrazami, będącymi na wyposażeniu świątyni, czasem z losami patrona albo fundatora. Powstaniu wielu budowli towarzyszą niesamowite zdarzenia, zawarte w lokalnych legendach. Ciekawym wątkiem są odkrycia czynione podczas remontów i prac konserwatorskich, pozwalające wzbogacić historię tych obiektów.

Oprócz drewnianych kościołów na ścieżce spotkamy także skanseny, pojedyncze zagrody, czy gospodarstwa, których właściciele uratowali stare budynki tworząc z nich swoją przestrzeń do życia i pracy. Więcej o tych obiektach opowiemy w ścieżce MIEJSCA, która skupia małe centra kultywowania i zachowania tradycyjnej kultury, również architektury.


Kościół pw. św. Anny w Dąbrówce wraz z dzwonnicą

Kościół pw. św. Anny w Dąbrówce wraz z dzwonnicą

Od cudów przy barci do Sanktuarium Matki Boskiej Kurpiowskiej

Drewniany kościół pw. św. Anny w Dąbrówce usytuowany jest nieopodal miejsca, gdzie wieki temu, według przekazów, stała licząca sobie 400 lat barć z... Czytaj dalej

Kościół pw. św. Anny w Łysych wraz z dzwonnicą

Kościół pw. św. Anny w Łysych wraz z dzwonnicą

Tu święci się największe palmy  

Drewniana świątynia pw. św. Anny w Łysych jest najbardziej znana z corocznego konkursu na najpiękniejszą Palmę Kurpiowską To wydarzenie przyciąga szerokie rzesze turystów nie tylko z Polski, ale i spoza kraju.... Czytaj dalej

Zagroda Kurpiowska w Kadzidle

Zagroda Kurpiowska w Kadzidle

Kurpie w jednej zagrodzie

Naroża chałup łączono na „rybi ogon”, dodawano „śparogi”, „koruny”, kryto  je słomą… Tak dawniej budowano na Kurpiach. Domy nazywane były izbami. Przykład takiego budownictwa zobaczyć można w Zagrodzie Kurpiowskiej w... Czytaj dalej

Zagroda młynarza w Drewnowie - Ziemakach

Zagroda młynarza w Drewnowie - Ziemakach

Śmigi szumią, jak dawniej

Zagroda młynarza, będąca Oddziałem Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu, to niewielki ale ciekawy punkt muzealny. Tworzy ją wiatrak wraz ze stojącą obok chatą. Całkiem niedawno zabytkowy wiatrak... Czytaj dalej

Kościół pw. św. Jakuba Apostoła w Przesmykach

Kościół pw. św. Jakuba Apostoła w Przesmykach

Drewniana perła baroku

Ten wyjątkowy, bogato zdobiony w stylu baroku i rokoko kościół, zaliczany jest do najcenniejszych drewnianych zabytków Podlasia. Zachwyca i z zewnątrz, i... Czytaj dalej

Kościół pw. św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Dąbrowie wraz z dzwonnicą

Kościół pw. św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Dąbrowie wraz z dzwonnicą

Bogactwo relikwii

W gablotach po obu stronach ołtarza wystawionych jest kilkadziesiąt relikwii. Znalazły się tu szczątki m.in. Dzieci Fatimskich, św. Jana Pawła II, św. Stanisława Kostki, św. Ojca Pio i wielu innych świętych i błogosławionych.... Czytaj dalej

Kościół pw. św. Leonarda w Grzebsku

Kościół pw. św. Leonarda w Grzebsku

Kaplica w miejscu objawień

Dawniej po mszy na św. Leonarda ludzie szli na grodzisko i wykopywali węgle po spalonym grodzie. Miały one podobno szczególne właściwości. Legenda mówi, że pewien ślepiec po umyciu oczu w wodzie z tym węglem odzyskał... Czytaj dalej

Kościół pw. św. Anny w Strzegowie

Kościół pw. św. Anny w Strzegowie

Drobiazgowo rewitalizowany

Znajdująca się na dachu wieżyczka była tak spróchniała, że rozpadła się podczas zdejmowania. Jej odtworzenie zajęło dwa tygodnie. Jednym z niewielu elementów, które nie zostały wymienione w trakcie remontu, są słupy... Czytaj dalej

Kościół pw. św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Sarnakach

Kościół pw. św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Sarnakach

W cieniu nowej świątyni

Mieszkańcy okolicy wiedzą o licznych cudach, związanych z umieszczonym tu obrazem Matki Boskiej Szkaplerznej. Od 1657 roku słynie z uzdrowień, o których przypominają m.in. zawieszone obok obrazu wota, przyniesione tu w... Czytaj dalej

Kościół pw. św. Katarzyny w Łukomiu wraz z dzwonnicą

Kościół pw. św. Katarzyny w Łukomiu wraz z dzwonnicą

Modrzewiowa prostota

Istnieje tu pewna tradycja, związana z proboszczami. W całej historii parafii, której dzieje sięgają początku XIV w., z jednym tylko wyjątkiem, wszyscy pracowali tutaj do końca swego życia i spoczęli na miejscowym cmentarzu.... Czytaj dalej